URL Yapısı ve Bölümlerine Genel Bakış

Tarayıcınızın adres çubuğuna bir göz atın. “https” ile başlayan karakter dizisi bir URL'dir. Yani, internetteki sayfalara ulaşmak için kullanılan doğrudan bir adrestir. URL'ler, günlük yaşamda olduğu kadar iş dünyasında da önemli bir rol oynar. Onlar olmadan internette gezinemeyiz, hiç kimse bir işletmeyi araştıramaz ya da çevrimiçi alışveriş yapamaz.

URL'lerin nasıl oluşturulduğunu öğrenmek, kendi internet sitenizin (ya da herhangi bir web sitesinin) yapısını daha iyi anlamanızı sağlar. Web sitesi URL'lerini arama motorları için daha kullanışlı, kullanıcılar için ise daha anlaşılır hale getirmenin yolları mevcuttur. Bu temel bilgilerle donandığınızda, arama motoru optimizasyonunu (SEO) ve kullanıcı deneyimini (UX) etkileyen web navigasyon sorunlarını tespit edebilirsiniz.

Şimdi bir URL'nin tüm bölümlerini ve her birinin internette gezinmemize nasıl yardımcı olduğunu inceleyelim.

URL nedir?

URL, “uniform resource locator” (tekdüzen kaynak konumlandırıcı) ifadesinin kısaltmasıdır. Bir internet adresinin teknik adıdır. En yaygın kullanımı, Shopify.com gibi bir web alan adındaki hedef sayfayı (sayısal IP adreslerine karşılık gelen, insanlar tarafından okunabilen adlar) işaret etmesidir. Bir URL, aynı web sitesindeki başka bir sayfayı ya da tamamen farklı bir alan adını işaret edebilir.

URL, World Wide Web'de (kısaca www veya web) gezinmeyi kolaylaştıran tıklanabilir öğeler olan köprü bağlantılarının (hyperlink) merkezinde yer alır. Bir köprü bağlantısına tıkladıktan sonra tarayıcınızın adres çubuğunda bir URL görürsünüz, ya da bir URL'yi doğrudan adres çubuğuna yazabilirsiniz.

Örneğin, Shopify için verilen bu köprü bağlantısının içinde https://shopify.com/tr URL'si yer alır. Fare imlecinizi bu köprü bağlantısının üzerine getirdiğinizde, URL tarayıcınızın altındaki durum çubuğunda ya da imlecin bulunduğu yerde açılan bir pencerede görünür. Görünen Shopify metni, genel konumun bilindik bir işaretidir ama web tarayıcınızın tam konuma atlamak için gerçekte ihtiyaç duyduğu şey, bağlantının içindeki URL adresidir: https://shopify.com.

Bir URL'nin temel bölümleri

• Protokol
• Alt alan adı
• Kök alan adı
• Yol
• Alt dizin
• Slug

URL'ler doğrusal bir biçimde düzenlenir. Her bölümün bütünle nasıl ilişkili olduğunu daha iyi anlamak için temel URL bölümlerini sırayla parçalayalım:

Protokol

Bir URL'nin ilk bölümü, şema olarak da adlandırılan protokoldür. Protokol, web tarayıcınızın kaynağı nasıl yorumlaması ve görüntülemesi gerektiğini tanımlar. En yaygın protokoller http:// ve https://'dir.

HTTP, tüm web sitelerinin omurgası olan hypertext transfer protocol (köprü metni aktarım protokolü) ifadesinin kısaltmasıdır. HTTPS de aslında aynısıdır ancak güvenli (secure) anlamına gelen bir “S” harfi eklenmiştir. Yani, web sitesi doğrulanmış ve bir SSL/TLS sertifikasına sahiptir. Güvenli bir HTTPS web sayfasına girilen bilgiler (şifreler gibi) daha güvendedir çünkü veriler şifrelenir. Bazı web siteleri hâlâ HTTP kullanır ama HTTP siber saldırılara karşı daha savunmasızdır. Bu nedenle bazı kullanıcılar HTTP bağlantılarını güvenli bulmayabilir. E-ticaret web siteniz için HTTPS kullanmak daha güvenli bir tercih olacaktır. Shopify mağazalarında HTTPS, varsayılan olarak etkin durumdadır.

Bir URL, aşağıda açıklanan farklı protokolleri kullanarak web sayfalarının dışında internetteki başka bir kaynak türünü de (örneğin, barındırılan bir PDF) işaret edebilir. Bununla birlikte, web sayfalarını diğer kaynaklardan ayıran şema olan köprü metni aktarım protokolü ve onun güvenli sürümü (HTTPS), açık ara en yaygın URL türleridir.

Diğer bu protokoller HTTPS kadar yaygın değildir ama kullanılabilir olduklarını bilmekte fayda var:

• FTP (Dosya aktarma protokolü), istemci ile sunucu bilgisayarları arasında dosya taşımak için kullanılır.
• SMTP (Basit posta aktarım protokolü), bir e-posta sunucusu protokolüdür.
• IRC (İnternet aktarımlı sohbet), bir metin sohbeti protokolüdür.
• File (Dosya), yerel bilgisayarınızdaki dosyaları ifade eder.
• Gopher (bir TCP/IP protokolü), web'den önce var olan belgelere, uygulamalara, sunuculara göz atmaya yarayan eski bir istemci/sunucu menü sistemidir.
• Gemini, “Geminispace” ağ kaynaklarına erişmek için özel bir istemci uygulaması gerektiren basit bir protokoldür.

Alt alan adı

Sırada alt alan adı gelir. Alt alan adı, web sitenizin tamamını içeren büyük yapının içinde yer alan bir kategoriyi belirten, bir URL'nin isteğe bağlı bir bölümüdür. Örneğin, şu URL'de “help” alt alan adı kategorisi shopify.com kök alan adının içindedir: help.shopify.com.

Alt alan adı, web sitenizdeki içeriği düzenlemenin kullanıcı dostu bir yoludur. Yaygın alt alan adı örnekleri arasında şunlar vardır:

• Blog
• Haberler
• Destek ya da yardım
• Topluluk

Örneğin, https://community.shopify.com URL'siyle ziyaretçiler, Shopify'ın topluluk tartışma alanına eriştiklerini bir bakışta anlar.

Alt alan adları zorunlu değildir ama web sitesi trafiğini anlamlı biçimde yönlendirdiklerinden dolayı yaygın olarak kullanılır. Bu da hem kullanıcıların hem de arama motorlarının takdir ettiği bir özelliktir. Mevcut olarak bir Shopify mağazanız varsa, Shopify yönetici ayarlarını kullanarak bir alt alan adı ekleyebilirsiniz.

Kök alan adı

Kök alan adı bölümü zorunludur. İki bölümden oluşur: ikinci düzey alan adı (SLD) ve üst düzey alan adı (TLD).

• İkinci düzey alan adı. SLD, mağazanız ya da web siteniz için bir alan adı kayıt kuruluşuna kaydettiğiniz benzersiz addır. Nike ya da Adidas gibi işletme marka adınızın yer aldığı ana alan adı olarak düşünebilirsiniz.
• Üst düzey alan adı. Üst düzey alan adı, web sitesinin genel kategorisini temsil eder. Örneğin, .com (ticari), .org (kuruluş), .edu (eğitim) ya da .net (bilgisayar ağı).

Örneğin, Shopify.com kök alan adı, “Shopify” ikinci düzey alan adını ve “.com” TLD'sini içerir. SLD için işletme adınızı, TLD için ise .com'u kullanmak, müşterilerin bir e-ticaret web sitesinden beklentilerine uygun olacaktır.

Yol

Yol, belirli bir kaynağın tam konumunu işaret eder. Hedef genellikle bir web sayfasıdır. Bir veya daha fazla eğik çizgiyle (/) düzenlenen yol, arama motoru tarayıcılarını yönlendirmenin çok yönlü bir yoludur. Bu şekilde bir web sitesinin anlamsal yapısını anlayabilirler. Yol, sitenin arama sonuçlarındaki görünürlüğünü arttırabilir. Yol, kök alan adından sonra gelir ve eğik çizgi (/) işaretiyle ayrılan farklı bölümler içerebilir. Örneğin, /blog.

Burada yol, tüm blog sayfalarının bulunduğu blog adlı bir alt dizini belirtir.

Alt dizin

Kök alan adından sonra alt dizin gelir, bunu bir dosya dizinindeki alt klasör olarak düşünebilirsiniz. Alt dizin, URL'nin bir web sitesindeki diğer alanlardan nasıl ayrıldığına dair daha fazla bağlam sağlar. Örneğin, /pricing kullanıcıları Shopify web sitesinin fiyatlandırma bölümüne yönlendirir. Bir bakışta, bu URL'nin Shopify üyelik fiyatlandırmasını kapsayacağını anlarsınız.

Bir URL'nin tam burada, alt dizinde sona ermesi oldukça yaygındır. Özellikle URL, bir dizin ya da açılış sayfasını işaret ediyorsa bu kullanım tercih edilir. Alt dizin adları her zaman web sunucusundaki kök dosya sistemindeki alt klasörlere tam olarak karşılık gelmez. Bir URL yalnızca dizin yapısına sahipmiş gibi görünebilir. İçerik yönetim sisteminiz (CMS), web içeriğini depolamak için kendine ait karmaşık bir yapıya sahip olsa da, daha kolay okunabilmesi için URL yapısını bir dosya yolu gibi görünecek şekilde değiştiriyor olabilir.

Alt dizininize istediğiniz adı verebilirsiniz ama UX açısından anlamlı ve doğru olması gerekir. Örneğin, catalog, blog, pricing, shipping, help gibi alt dizin adları hemen tanınabilir.

Slug

URL slug'ı, bir web sayfasının içeriğinin tek bir kelimeye ya da kısa çizgilerle ayrılmış bir ifadeye indirgenmiş bir tanımıdır. Bu, URL'yi hem kullanıcılar hem de arama motorları için daha okunabilir hale getirir. Bir alt dizini izleyen eğik çizgi (/) sonrasında görünür.

Örneğin, /blog/topics/marketing, “marketing” slug'ında sona eren iki alt dizinden (blog ve topics) oluşur. Bu, blog alt dizini içinde yer alan topics bölümünün altında bir marketing sayfası bulunduğunu gösterir.

Bir URL'nin ileri düzey bölümleri

• Port
• Sorgu
• Parametreler
• Parça

Temelleri öğrendiğimize göre, şimdi URL'lerin nasıl daha da ayrıntılı hale gelebileceğine bakalım. Bu ek bileşenler URL'leri daha teknik ve okunması daha zor hale getirse de, gerektiğinde web sitesi yapısını daha ayrıntılı biçimde özelleştirmeyi sağlar.

Port

Port, bir web sunucusundaki belirli bir uygulamaya ya da web sitesine erişmek için gereken bağlantı türünü tanımlar. Her protokolün kendi port numarası vardır. İşte birkaçı:

Port numarasını, kök alan adından sonra ve yoldan önce konumlandırırsınız, şöyle:

https://www.shopify.com:443/blog/topics/marketing

Web tarayıcıları yaygın protokolleri tanıyıp otomatik olarak doğru portu kullanarak bağlandığından, portlar genellikle URL'lerde gösterilmez. Örneğin, yukarıdaki bağlantıya tıkladığınızda ne olduğuna bakın. Tarayıcı anında daha basit bir URL'ye yönlendirir:

/blog/topics/marketing

Portlar, geliştiricilerin bazen geliştirme ve test ortamlarında ve güvenlik nedeniyle kullandığı standart dışı bir portu belirtmeniz gereken nadir durumlarda işe yarar.

Sorgu

Bir URL bir soru işareti içeriyorsa, bu, kullanıcının bir arama terimi girdiğini gösterir. Sorgu en iyi örnekle açıklanır. Diyelim ki bir kullanıcı Shopify blogunda “Apple Pay” araması yapıyor. Şu URL oluşturulur:

/blog/search?q=apple%20pay

Sorgu “search?” ile başlar. “%20” simgesi, kelimeler arasındaki boşluk içindir. “?” işareti URL'de sorgu dizesinin başladığını belirtir.

Parametreler

Sorgu dizesi de denilen parametre, bir anahtar-değer çiftidir. Bir “ve” işaretiyle (&) ayrılan birden fazla parametre kullanabilirsiniz. Parametreler, ürün aramaları ya da Google Analytics'te izlenen pazarlama kampanyaları gibi izleme amaçları için faydalıdır.

URL parametrelerinin temel yapısını çözümleyelim. Aşağıdaki örnekte, “ve” işaretleriyle ayrılmış üç anahtar-değer çiftimiz var:

https://www.saguaro.com/search?q=hiking&options[prefix]=last&type=product

• “Search?” sorgu dizesini kurar.
• İlk anahtar-değer çifti, müşterinin yürüyüş ayakkabısı aradığını gösteren “q=hiking” arama sorgusudur.
• İkinci çift teknik ve karmaşıktır: “options[prefix]=last”, arama işlevinin “prefix” özelliğine ayarlanmış “options” adlı bir dizi ya da nesne kullandığı anlamına gelebilir. Bu, web kodlayıcılarının daha iyi anlayacağı bir şeydir.
• Üçüncü anahtar-değer çifti, arama türünü tanımlar. Yani, bu durumda bir ürün araması.

URL'yi ayrıştırmanın ne kadar karmaşıklaştığını görebilirsiniz ama birden fazla parametrenin kendine göre faydaları vardır. İzleme ve raporlama amaçları için daha fazla bilgi yakalayabilirler.

Parça

Bir URL’nin sonunda, sayfa içindeki belirli bir bölümü veya noktayı gösteren isteğe bağlı bir bileşen olan fragment (parça) bulunabilir. Fragment, kullanıcıyı yalnızca sayfanın en üstüne yönlendirmek yerine, doğrudan sayfanın belirli bir bölümüne götürerek daha ayrıntılı bir gezinme imkanı sunar. Bu sayede web sitesi ziyaretçilerinin etkileşimi ve genel tarama deneyimi daha kullanıcı dostu hale gelir.

Fragment'lar, # işaretiyle belirtilir ve ardından fragment tanımlayıcısı gelir. Bu, altbilgi gibi bir bölüm ya da SSS gibi konuyla ilgili bir alt başlık olabilir.

Örneğin, /enterprise#contact-sales içinde, #contact-sales parçası kurumsal web sayfasındaki bir iletişim formuna atlar.